登录
महाराष्ट्र शासनाचे पितृत्व रजा नियम: सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी सविस्तर माहिती
महाराष्ट्र शासनाच्या सेवेत असणाऱ्या पुरुष कर्मचाऱ्यांसाठी 'पितृत्व रजा' (Paternity Leave) हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. बाळाच्या जन्मानंतर किंवा दत्तक घेतल्यानंतर कुटुंबाला वेळ देणे आणि पत्नीला आधार देणे या उद्देशाने ही रजा दिली जाते. इंटरनेटवर अनेक कर्मचारी "paternity leave gr of maharashtra government pdf in marathi" या कीवर्डद्वारे या नियमांचा अधिकृत शासन निर्णय (GR) आणि त्याची सविस्तर माहिती शोधत असतात.
खाली महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१ अंतर्गत असणाऱ्या पितृत्व रजेच्या नियमांची आणि संबंधित तरतुदींची सविस्तर माहिती सोप्या मराठीत दिली आहे.
📌 पितृत्व रजा म्हणजे काय?
बाळाच्या जन्माच्या वेळी किंवा बाळ दत्तक घेतल्यानंतर पुरुष कर्मचाऱ्याला मिळणाऱ्या विशेष रजेला 'पितृत्व रजा' म्हणतात. केंद्र सरकारच्या धर्तीवर राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी देखील अशा रजेची तरतूद करण्यात आली आहे.
📄 पितृत्व रजेचे प्रमुख नियम आणि अटी
महाराष्ट्र शासनाच्या नियमांनुसार पितृत्व रजा मंजूर करण्यासाठी खालील अटी लागू होतात:
१५ दिवसांची रजा: पात्र पुरुष कर्मचाऱ्याला जास्तीत जास्त १५ दिवसांची पितृत्व रजा मंजूर केली जाऊ शकते.
दोन अपत्यांची मर्यादा: ही रजा केवळ पहिल्या दोन जिवंत मुलांच्या जन्मासाठी किंवा दत्तक विधानासाठीच लागू असते. दोनपेक्षा अधिक अपत्ये असल्यास ही रजा मिळत नाही.
रजा घेण्याचा कालावधी: ही रजा पत्नीच्या प्रसूतीच्या संभाव्य तारखेच्या १५ दिवस आधीपासून ते बाळाच्या जन्माच्या तारखेपासून ६ महिन्यांच्या आत कधीही घेता येते.
रजा खंडित न करता घेणे: सामान्यत: १५ दिवसांची ही रजा सलग (एकत्रित) घ्यावी लागते, ती तुकड्या-तुकड्यांमध्ये विभागून घेता येत नाही.
रजा व्यपगत (Lapse) होणे: जर बाळाच्या जन्मापासून ६ महिन्यांच्या आत ही रजा घेतली नाही, तर ती आपोआप रद्द (Lapse) होते.
💰 रजेच्या कालावधीतील वेतन आणि खात्यावरील रजा
पूर्ण वेतन: पितृत्व रजेच्या १५ दिवसांच्या कालावधीत कर्मचाऱ्याला रजेवर जाण्यापूर्वी मिळत असलेले पूर्ण वेतन व भत्ते दिले जातात.
रजा खात्यातून वजा होत नाही: सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे ही रजा कर्मचाऱ्याच्या नियमित रजा खात्यातून (Earned Leave किंवा Half Pay Leave) वजा केली जात नाही. ही एक स्वतंत्र विशेष रजा आहे.
इतर रजांशी जोडता येणे: आवश्यकतेनुसार पितृत्व रजा ही अर्जित रजा किंवा इतर कोणत्याही रजेशी जोडून घेता येऊ शकते.
👶 दत्तक मुलासाठी पितृत्व रजा (Paternity Leave for Adoption)
जर एखाद्या पुरुष सरकारी कर्मचाऱ्याने कायदेशीररित्या मूल दत्तक घेतले, तर त्यालाही पितृत्व रजेचा लाभ मिळतो:
मूल दत्तक घेतेवेळी त्याचे वय १ वर्षापेक्षा कमी असणे आवश्यक आहे.
कायदेशीररित्या दत्तक घेतल्याच्या दिनांकापासून ६ महिन्यांच्या आत १५ दिवसांची पितृत्व रजा घेता येते.
📂 Paternity Leave GR PDF कशी आणि कुठे शोधायची?
महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत शासन निर्णय (GR) डाऊनलोड करण्यासाठी खालील पायऱ्या फॉलो करा: paternity leave gr of maharashtra government pdf in marathi
सर्वप्रथम महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत संकेतस्थळाला Maharashtra Government Resolution भेट द्या.
तेथील 'शासन निर्णय' (GR) या विभागात जा.
शोधTab मध्ये "महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम" किंवा "रजा सुधारित नियम" असे टाईप करा.
२८ जानेवारी २०२५ किंवा त्यापूर्वीचे सुधारित रजा नियमांचे अधिकृत राजपत्र व GR तुम्हाला तेथे PDF स्वरूपात उपलब्ध होतील.
वित्त विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर Finance Department, Government of Maharashtra जाऊन देखील तुम्ही 'महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१' ची अद्ययावत प्रत मिळवू शकता.
⚠️ विशेष बालसंगोपन रजा (Childcare Leave for Male Employees)
पितृत्व रजेव्यतिरिक्त, महाराष्ट्र शासनाने पुरुष कर्मचाऱ्यांसाठी एक विशेष बालसंगोपन रजा देखील सुरू केली आहे:
ज्या पुरुष कर्मचाऱ्यांची पत्नी जिवंत नाही किंवा असाध्य आजारामुळे अंथरुणाला खिळून आहे, अशा कर्मचाऱ्यांना मुलांच्या संगोपनासाठी ही विशेष रजा मिळते.
ही रजा जास्तीत जास्त १८० दिवसांची असते आणि ती पाल्याच्या १८ वर्षांच्या वयापर्यंत घेता येते.
जर तुम्हाला या रजेसाठी अर्ज करण्याचा नमुना हवा असेल किंवा दत्तक विधानाशी संबंधित कायदेशीर अटींविषयी अधिक माहिती हवी असल्यास तसे नक्की सांगा!
Maharashtra Civil Services (Leave) Rules, 1981 - वित्त विभाग
Maharashtra , while Central Government male employees are entitled to 15 days of paternity leave, the state government primarily provides a Childcare Leave (बालसंगोपन रजा)
for its male employees under specific, restrictive conditions.
Here is a story of how a typical state employee might navigate these rules. A New Chapter for Sameer
Sameer, a dedicated clerk in a government office in Pune, was overjoyed when his first child was born. Having heard about Central Government colleagues taking 15 days of paternity leave , he checked the official Maharashtra Civil Services (Leave) Rules The Search for the "Paternity Leave" GR
He searched for the "Paternity Leave GR" in Marathi, hoping for a simple 15-day benefit. However, he discovered that in Maharashtra, male employees are generally only eligible for a special 180-day Childcare Leave if they meet strict criteria: The Condition
: The leave is typically reserved for widowers, single fathers, or those whose wives are medically incapacitated (bedridden or mentally unstable) and unable to care for the child. : It applies to the first two children under the age of 18. : It can be taken in up to three spells per calendar year. Applying the Rules
Since Sameer’s wife was healthy, he realized he couldn't claim the specific 180-day childcare leave. Instead, like many of his peers, he utilized his Earned Leave (EL) Casual Leave (CL)
to spend those precious first weeks with his newborn. He kept a copy of the Maharashtra Civil Service (Leave) Rules, 1981 in Marathi
handy, noting that while the state's rules are stricter than the Central Government's, they do offer significant support for fathers in difficult family circumstances. Summary of Leave Entitlements Leave Type Eligibility for Men Paternity Leave
Generally not a standalone statutory right for all state men. Childcare Leave Widowers or those with incapacitated wives. Up to 180 days. Earned Leave All permanent employees. ~30 days accrued annually. specific GR numbers for child rearing leave to include in a formal application? Summary of Rules (सारांश):
Leave Policy in Maharashtra: Holidays & Working Hours (2026)
This text covers the standard policy followed by Maharashtra State Government employees.
The Maharashtra state government does not have a general Paternity Leave
(पितृत्व रजा) policy for all male employees, similar to the 15-day leave provided by the Central Government. Instead, the state provides a Special Childcare Leave
(विशेष बालसंगोपन रजा) under specific conditions. Maharashtra Times Key Rules for Male Employees
Under the Government Resolution (GR) issued in December 2018, male employees can avail of leave for childcare in the following scenarios: Eligibility: Male employees whose wives are incapacitated
(unable to take care of the child due to being bedridden or severe mental/physical illness) or if the employee is a (6 months) for the first two children below the age of 18. Conditions: The leave can be taken in a maximum of three spells per calendar year.
It is not an automatic right; it must be sanctioned by the competent authority. This leave can be linked to other leaves if necessary. Reference Documents
You can access official documents and handbooks regarding leave rules (including these amendments) through the following links: Finance Department Publications: Finance Department, Government of Maharashtra provides the comprehensive Maharashtra Civil Services (Leave) Rules, 1981 , which include recent amendments. Government Gazette:
Recent notifications regarding leave rule amendments (e.g., January 2025) are published in the Official Government Gazette Marathi Version:
While many primary documents are in English, the Finance Department periodically releases updated Marathi versions of the Maharashtra Civil Services (Leave) Rules Government Resolution (GR) number
from December 2018 to help you search for the exact PDF on the official GR portal? MAHARASHTRA CIVIL SERVICES RULES, 1981 - S3waas 19 Jun 2025 —
महाराष्ट्र शासनाच्या कर्मचाऱ्यांसाठी पितृत्व रजेबाबतचे (Paternity Leave) नियम प्रामुख्याने
महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१
(Maharashtra Civil Services Leave Rules, 1981) द्वारे संचलित केले जातात. केंद्र सरकारच्या धर्तीवर महाराष्ट्र सरकारने देखील पुरुष कर्मचाऱ्यांसाठी पितृत्व रजेची तरतूद केली आहे.
पितृत्व रजेचे मुख्य नियम (Paternity Leave Rules)
महाराष्ट्र शासन निर्णयानुसार (GR) पितृत्व रजेचे महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत: पात्रता (Eligibility):
ज्या पुरुष शासकीय कर्मचाऱ्यांना
दोन पेक्षा कमी जिवंत मुले
आहेत, तेच या रजेसाठी पात्र असतात. रजेचा कालावधी (Duration): कर्मचाऱ्याला एकूण १५ दिवसांची पितृत्व रजा मिळू शकते. रजा घेण्याची वेळ:
ही रजा पत्नीच्या प्रसूतीपूर्वी १५ दिवस किंवा प्रसूतीच्या दिनांकापासून ६ महिन्यांच्या आत Duration: 15 Days (Total)
कधीही घेता येते. ६ महिने उलटून गेल्यानंतर ही रजा व्यपगत (Lapse) होते.
रजा खात्यातून वजा होत नाही:
पितृत्व रजा ही कर्मचाऱ्याच्या नियमित रजा खात्यातून (उदा. अर्जित रजा किंवा अर्धवेतन रजा) वजा केली जात नाही. वेतन (Salary):
रजेच्या कालावधीत कर्मचाऱ्याला रजेवर जाण्यापूर्वी मिळत असलेले पूर्ण वेतन दिले जाते. इतर रजांशी जोडणी:
पितृत्व रजा ही नैमित्तिक रजेव्यतिरिक्त (Casual Leave) इतर कोणत्याही प्रकारच्या रजेशी जोडून घेता येते.
बालसंगोपन रजा (Child Care Leave for Men)
महाराष्ट्र सरकारने २०१८ मध्ये एका विशेष निर्णयाद्वारे (GR) पुरुष कर्मचाऱ्यांना बालसंगोपन रजा
देण्याची तरतूद केली आहे, परंतु ती काही विशिष्ट अटींच्या अधीन आहे: अटी:
जर कर्मचाऱ्याची पत्नी मृत असेल किंवा गंभीर आजारामुळे अंथरुणाला खिळून असेल आणि मुलांची देखभाल करण्यास असमर्थ असेल, तरच पुरुष कर्मचाऱ्याला ही रजा मिळते. मर्यादा:
ही रजा मुलाच्या १८ वर्षांच्या वयापर्यंत, जास्तीत जास्त १८० दिवसांपर्यंत घेता येते.
अधिकृत शासन निर्णयाची (GR) प्रत पाहण्यासाठी तुम्ही
महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर
जाऊन 'पितृत्व रजा' किंवा 'Maharashtra Civil Services Leave Rules' शोधू शकता. तुम्हाला विशिष्ट विभागाचा GR हवा आहे की रजा अर्जाचा नमुना हवा आहे?
Maharashtra Civil Services (Leave) Rules, 1981 - वित्त विभाग
या GR मध्ये खालील प्रमुख बाबींचा समावेश आहे:
प्रस्तावना महाराष्ट्र शासन कर्मचार्यांच्या कल्याणासाठी आणि कामाची सवय जुळवण्यासाठी वेळोवेळी विविध निर्णय घेत असते. याचाच एक भाग म्हणजे 'पितृत्व रजा' (Paternity Leave). नवजात मुलाच्या आगमनाच्या वेळी आई आणि मुलाची देखभाल करण्यासाठी तसेच कौटुंबिक जबाबदारी सांभाळण्यासाठी शासन पुरुष कर्मचाऱ्यांना ही रजा देते. ही योजना केवळ जैविक मुलासाठी नाही, तर दत्तक मुलासाठी सुद्धा लागू आहे.
पितृत्व रजेचा कालावधी (Duration) महाराष्ट्र शासनाच्या नियमांनुसार, पितृत्व रजा कालावधी एकूण १५ दिवस असतो. ही रजा मुलाच्या जन्मापूर्वी किंवा जन्मानंतर घेता येते.
पात्रता व नियम (Eligibility and Rules) १. वेळेची मर्यादा: ही १५ दिवसांची रजा मुलाच्या जन्माच्या वेळेपासून (जन्मापूर्वी १ महिना ते जन्मानंतर ६ महिने) कोणत्याही वेळी घेता येते. २. वेतन: ही रजा पूर्ण वेतनावर (Full Pay) असते. याला 'रजेचा पगार' (Leave Salary) असे म्हणतात. ३. दत्तक मुले: जर कर्मचारी दत्तक मुलाला घरी आणत असेल, तर त्या वेळीही तो या रजेसाठी पात्र आहे. दत्तक मुलाच्या बाबतीत ही रजा मुलाला घरी आणल्यापासून ६ महिन्यांच्या आत घेता येते. ४. मुलांची संख्या: सामान्यत: ही रजा पहिल्या दोन जिवंत मुलांपर्यंत मर्यादित असते. जर मुलगा दोनपेक्षा अधिक असेल तर रजा मिळण्याची शक्यता कमी असते किंवा ती शासन नियमांनुसार ठरते. ५. सांधा कालावधी: ही रजा साधारणपणे एकाच वेळी घेणे अपेक्षित असते, मात्र काही विशिष्ट परिस्थितीत ती दोन टप्प्यांतही घेता येते.
अर्ज करण्याची प्रक्रिया (Application Process) कर्मचाऱ्याला या रजेसाठी आपल्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडे विनंतीपत
Based on your request for a "solid paper" regarding the Maharashtra Government's Paternity Leave rules in Marathi, you are likely looking for the official Government Resolution (GR) or a summarized policy document in the Marathi language.
Since I cannot directly attach a downloadable PDF file, I have provided the official details and the translated content of the Government Resolution (GR) below. You can copy this text into a document, or use the provided link to download the official PDF from the government website.
Here is the core content of the relevant Government Resolution (GR) typically cited for Maharashtra Government employees.